Zapraszamy do studiowania na IRUJ

Instytut Religioznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego jest miejscem wyjątkowym. Jesteśmy jedynym ośrodkiem w Polsce, w którym można podjąć krytyczne, interdyscyplinarne studia nad religią – religioznawstwo połączone z porównawczymi studiami nad kulturą.

Religioznawstwo jest dyscypliną naukową, która narodziła się w wyniku uniezależnienia badań nad religią od konfesyjnej teologii. Nie jest katechezą ani teologią. Dla religioznawcy religia nie jest wyznaniem wiary, lecz wyzwaniem intelektualnym – fenomenem, który należy zrozumieć i wyjaśnić. Podstawowe pytania, wokół których został zbudowany nasz program studiów, skupiają się na fundamentalnych zagadnieniach nauk humanistycznych, społecznych i przyrodniczych: czym jest religia? dlaczego znajdujemy ją we wszystkich kulturach ludzkich? co sprawia, że ludzie wierzą w istnienie istot nadprzyrodzonych? jaką rolę odgrywają wspólnie odprawiane rytuały? jaki wpływ wywierają religie na inne dziedziny życia ludzkiego: społeczeństwo, politykę, kulturę, gospodarkę? jaką rolę odgrywa religia w ewolucji człowieka?

Religia jest jednym z najważniejszych i najbardziej złożonych elementów ludzkiego doświadczenia, badając ją wnikamy w świat ludzkich kultur. W czasie studiów poznajemy różne religie w ich kontekstach kulturowych. Porównujemy mity, rytuały, instytucje m.in. chrześcijaństwa, islamu, buddyzmu, hinduizmu i religii tradycyjnych. Analizujemy teksty i obrazy dążąc do głębokiego zrozumienia ich treści. Mamy możliwość poznawania języków wielkich tradycji religijnych w przeszłości i współczesności. Doskonalimy umiejętność jasnego, logicznego myślenia i prowadzenia racjonalnej dyskusji. Piszemy prace, w których przedstawiamy wyniki własnych poszukiwań. Zastanawiamy się również nad możliwością wyjaśnienia doświadczenia religijnego przy użyciu metod psychologicznych, neurobiologii lub badań kognitywnych. Jednym słowem, kształcimy umiejętność krytycznego myślenia i jasnego argumentowania.

Umiejętności wykształcone podczas studiów religioznawczych są cenione przez pracodawców w Polsce i na świecie. Nasi absolwenci pracują w instytucjach kultury, w reklamie, w bankach, w szkołach, w prasie, telewizji i portalach internetowych. Jesteśmy najstarszym i najbardziej prestiżowym Uniwersytetem w Polsce. Tylko u nas można studiować religioznawstwo i porównawcze studia nad kulturą na wszystkich stopniach studiów od licencjatu po doktorat, pod opieką najbardziej kompetentnych i życzliwych nauczycieli akademickich.

prof. dr hab. Andrzej Szyjewski

Kontakt

Zakład Fenomenologii Religii, Collegium Broscianum (ul. Grodzka 52), pokój: 13B
tel.: (12) 6631750

Zainteresowania naukowe

  • Religie społeczności tradycyjnych
  • Teoria mitu
  • Symbol religijny
  • Antropologia religii
  • Etnologia religii
  • Metodologia religioznawstwa

Publikacje

Książki

  • Symbolika Kruka; między mitem a rzeczywistością, Kraków 1991.
  • Religie Australii, Kraków 1998.
  • Etnologia religii, Kraków 2001.
  • Religia Słowian, Kraków 2003.
  • Od Valinoru do Mordoru; świat mitu a religia w dziele Tolkiena, Kraków 2004.
  • Szamanizm, Kraków 2005.
  • Religie Czarnej Afryki, Kraków 2005.

Artykuły

  • Przestrzeń w kosmogonii polinezyjskiej, „Studia Religiologica" 24 (1991), s. 9-17.
  • Kruk jako ptak szamański, „Studia Religiologica" 25 (1992), s. 9-24.
  • Symbole zła: kruk [w:] Bóg, szatan, grzech. Studia socjologiczne, t. 2: Dzieje grzechu, obszary grzechu, (red.) J. Kurczewski, W. Pawlik, Kraków 1992, s. 51-65.
  • Raport z badań nad symboliką zła na Suwalszczyźnie, „Nomos. Kwartalnik Religioznawczy" 3-4 (1993), s. 232-240.
  • Szukanie Proroka (obszerne fragmenty referatu z Konferencji "Religia w perspektywie XXI w."), „Dziennik Polski", dodatek naukowy, 7.01.1994.
  • [wspólnie z R. Dorczakiem] Narrow Path between Ideology and Economy; Problems of Educational Change in Poland [w:] Network Newsnotes, International Net of Principals' Centers, Oxford University & Harvard University, March 1994, vol. 8, nr 1 s. 8-9.
  • Inkulturacja - w napięciu między synkretyzmem a ortodoksją, „Znak" 9 (1994), s. 46-54.
  • Drzewo Sięgające Nieba" w perspektywie etnologii religioznawczej [w:] W. Bator, Drzewo Sięgające Nieba, Kraków 1995, s. 9-16.
  • Antropologiczna interpretacja procesów religijnych zachodzących w Polsce, „Nomos. Kwartalnik Religioznawczy" 9 (1995), s. 108-114.
  • Eschatologia religijna a pojęcie czasu w kulturach tradycyjnych, „Studia Religiologica" 28 (1995), s. 9-27.
  • Antropological Interpretation of Religious Processes in Poland [w:] The Future of Religion, East and West, (red.) I. Borowik, P. Jabłoński, Kraków 1995, s. 166-172.
  • [wspólnie z R. Dorczakiem] Where the Reform of Polish Educational System is Going; Between ideology and economic limitations, [w:] Oxford Studies in Comparative Education, vol. 5 (1): Developing Schools for Democracy in Europe: an example of trans-European cooperation in education, (red.) J. Sayer , Oxford 1995, s. 85-90.
  • Instytut Religioznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego - w poszukiwaniu tożsamości w religioznawstwie, „Przegląd Religioznawczy" 1 (1995), s. 5-22.
  • Sacrum w kulturze Aborygenów australijskich, „Przegląd Religioznawczy" 1 (1995), s. 71-84.
  • Po co religioznawstwu etnologia religii?, „Nomos. Kwartalnik Religioznawczy" 15 (1996), s. 5-30.
  • Magia i sacrum imienia w kulturach tradycyjnych, „Przegląd Religioznawczy" 3 (1996), s. 3-13.
  • Pejotl, symbole i szamani [w:] B. Myerhoff, Pejotlowe łowy, Kraków 1997, s. 9-14.
  • Sakralność życia w systemie religijnym Aborygenów australijskich [w:] Życie jako wartość w kulturach świata. Materiały z konferencji, (red.) H. Cyrzan, Gdańsk 1997, s. 131-141.
  • Kwestia zbawienia w religiach kultur tradycyjnych [w:] Problem zbawienia w religiach i kulturach, (red.) J. Drabina , „Studia Religiologica" 31 (1998), s. 95-112.
  • Recepcja postaci Chrystusa w kulturach tradycyjnych, „Przegląd Religioznawczy" 3-4 (1999), s. 221-244.
  • Przemiany religii Aborygenów australijskich [w:] Religia i kultura w globalizującym się świecie. Materiały konferencyjne, (red.) M. Kempny, G. Woroniecka, Kraków 1999, s. 239-246.
  • Soteriological Context of Orion and Sirius in Tribal Traditions [w:] Światowit Supplement Series H: Anthropology, vol II: Actes de la V-ènne Conférence Annuelle de la SEAC, Gdańsk 1997, (red.) A. Lebeuf, M. Ziółkowski, Warszawa-Gdańsk 1999, s. 251-261.
  • Szamani wobec Istoty Najwyższej, „Studia Religiologica" 33 (2000), s. 191-213.
  • Czy Weber był religioznawcą? [w:] Max Weber, Dzieła zebrane z socjologii religii, t. 1: Taoizm i konfucjanizm, Kraków 2000, s. XXXIII-XL.
  • Dlaczego ludzie mają religie?, „Nomos. Kwartalnik Religioznawczy" 34/36 (2001 [2002]), s. 298-330.
  • Roya Rappaporta koncepcja religii jako uprawomocnienia języka [w:] Ostatnie przed wielkim milczeniem. Język i religia, (red.) E. Przybył, Kraków 2002, s. 215-227.
  • Шаманство и синкретизм [в:] Взаимоотношения религиозных конфессий в многонациональном регионе; сборник научных трудов, (ред) Ю. А. Бабинов и др. ,Севаастополь 2001, с. 204-211.
  • Дионизийский тип религиозного опыта [в:] Дионис - Вакх - Бахус в культуре народов мира; научный сборник, (ред.) В. П. Казарин,Крымский Архив, вып. 1, Симферополь 2002, s. 113-118.
  • Religia w perspektywie etnoreligioznawczej - przegląd stanowisk [w:] Definicja religii; studia i szkice, (red.) M. Karas, Kraków 2002, s. 41-100.
  • Dlaczego ludzie mają religie? [w:] Definicja religii; studia i szkice, (red.) M. Karas , Kraków 2002, s. 167-204.
  • Religia w perspektywie antropologicznej - przegląd stanowisk, „Studia Religiologica" 35 (2001), s. 9-49.
  • The Teaching of Religious Studies in Poland - Its History and the Current State [w:] Religions, Churches and the Scientific Studies of Religion in Poland and Ukraine, (red.) I. Borowik , Kraków 2003, s. 161-174.
  • O genezie religii raz jeszcze, „Przegląd Religioznawczy" 3 (2003), s. 45-58.
  • Prawda a mit; klucz do Tolkienowskiego świata, „Znak" 9 (2004), s. 19-34.
  • Religious ethnology in Poland; the issues of folk religion [w:] Ethnology of religion; studies in ethnology, (red.) G. Barna, Budapest 2004, s. 222-248.
  • Światopogląd a religia. Na marginesie seminarium profesora Włodzimierza Pawluczuka [w:] Światopogląd; między transcendencją a codziennością. Księga jubileuszowa na 70-lecie urodzin Profesora Włodzimierza Pawluczuka, (red.) I. Borowik, H. Hoffmann, Kraków 2004, s. 32-44.
  • Kwestia wczesnego Alczeringa [w:] Tajemnica czasu i religie, (red.) I. Trzcińska, Kraków 2005, s. 199-210.
  • Granice mitu [w:] Mit w badaniach religioznawców, „Studia Religiologica" 38 (2006), s. 9-27.
  • Zanik (uwiąd) bogów w mitach celtyckich [w:] Religia - system - ewolucja, (red.) I. Trzcińska, Kraków 2006, s. 69-86.
  • Człowiek w drodze do życia sakralnego: sacrum, rytuał i symbol w koncepcji Victora Turnera [w:] V. Turner, Las symboli; aspekty rytuałów u ludu Ndembu, tłum. A. Szyjewski, Kraków 2006, s. I-XXX.
  • Religia Słowian [w:] Słownik wiedzy o religiach,(red.) K. Banek, Bielsko-Biała 2007, s. 466-477.
  • Religie plemienne [w:] Słownik wiedzy o religiach, (red.) K. Banek , Bielsko-Biała 2007, s. 511-538.
  • Historia a granice mitu [w:] Religia wobec historii historia wobec religii, (red.) E. Przybył , Kraków 2006, s. 24-33.
  • Sacrum od działania do mowy – Roy Rappaport w środowisku rytualnym [w:] R. A. Rappaport, Rytuał i religia w rozwoju ludzkości, Kraków 2007, s. XI-XXXIII.
  • Rozbite kubki po dekonstrukcji; współczesne antropologiczne teorie religii, „Studia Religiologica" 40 (2007), s. 135-169.

Recenzje

  • Dusza w więzach społeczeństwa [rec.: E. Durkheim, Elementarne formy życia religijnego], „Znak" 431 (1991), s. 102-104.
  • [wspólnie z Z. Paskiem] Sekty postępowe i wsteczne [rec.: Zarys encyklopedyczny religii, pod. red. Z. Drozdowicza, Poznań 1992], „Tygodnik Powszechny", 7 marca 1993.
  • Antropologiczne wizje człowieka i kultury [rec. B. Olszewska-Dyoniziak, Człowiek, kultura, osobowość, Kraków 1992; E. Nowicka, Świat człowieka - świat kultury, Warszawa 1992], „Nomos. Kwartalnik Religioznawczy" 3-4 (1993), s. 252-254.
  • Między totemizmem a mitem w życiu Trobriandczyków [rec. B. Malinowski, Mit, magia, religia, Dzieła, t. 7], „Nomos. Kwartalnik Religioznawczy" 11 (1995), s. 126-128.

Bibliografie

  • Wykaz prac magisterskich obronionych w Instytucie Religioznawstwa UJ w latach: 1985-1988, „Studia Religiologica" 24 (1991), s. 47-51.

Tłumaczenia

  • [wspólnie z I. Borowik, L. Parczewską] I. Nowik, Szamanizm syberyjski, wyd. Nomos, Kraków 1994.
  • Dyskusja panelowa z I konferencji "Religie i Kościoły w społeczeństwach postkomunistycznych", [w:] Nomos. Kwartalnik Religioznawczy" 3-4 (1993), s. 180-213.
  • W. Jagodzinski, Pluralizm religijny w Europie Zachodniej, „Nomos. Kwartalnik Religioznawczy" 9 (1995), s. 5-26.
  • Ch. Davies, Religia w Wielkiej Brytanii z perspektywy XXI w.: kontynuacja współczesnych trendów czy zmiana kierunku?, „Nomos. Kwartalnik Religioznawczy" 9 (1995), s. 27-40.
  • B. Myerhoff, Pejotlowe łowy, Kraków 1997.
  • S. Grof, Obszary nieświadomości; raport z badań nad LSD, Kraków 2000.
  • V. Turner, Las symboli. Aspekty rytuałów u ludu Ndembu, Kraków 2006.
  • [wspólnie z T. Sikorą i A. Musiałem] R. A. Rappaport, Rytuał i religia w rozwoju ludzkości, Kraków 2007.

Redakcje naukowe

  • [wspólnie z I. Borowik] Religie i kościoły w społeczeństwach postkomunistycznych, Kraków 1993.
  • F. Capra, Tao Fizyki, Kraków 1993.
  • M. Lurker, Słownik bogów i demonów, Gdynia 1997.
  • M. Deren, Bogowie haitańskiego wudu. Taniec nieba i ziemi, Kraków 2000.
  • M. Weber, Dzieła zebrane, Kraków 2000.
  • Redakcja serii: "Religie i kościoły" wydawanej przez Znak.

Artykuły popularnonaukowe

  • Cierpliwe bóstwa lasów, „Ekostyl", nr specjalny 1992, s. 24-26.
  • Krew mistyków, „Ekostyl" 4 (1993), s. 15.
  • Ogniste moce, „Ekostyl", nr 7 (1994), s. 15-17.
  • Peyotlowy Chrystus; Nowe religie rozbitego świata, „Tygodnik Powszechny", 43 (1993), s. 8.
  • Część etnograficzna w przewodniku Tatry, Bielsko-Biała 1995.
  • Część etnograficzna w przewodniku Zakopane, Bielsko-Biała 1995, s. 25-37.
  • Część etnograficzna w przewodniku Beskid Śląski i Żywiecki, Bielsko-Biała 1996, s. 27-38.
  • Część etnograficzna w przewodniku Kraków, Bielsko-Biała 1996, s. 59-67.
  • Stała rubryka: Od księgarni do księgarni, „Nomos. Kwartalnik Religioznawczy" Kraków 10 (1995), s. 121-124; 11 (1995), s. 89-94; 12/13 (1996), s. 147-152; 14 (1996), s. 125-128; 17/18 (1997), s. 83-90; 20/21 (1997) s. 185-191; 22/23 (1998), s. 157-163; 24/25 (1998), s. 186-192; 26/27 (1999), s. 178-185.
  • Raport z Mongolii: Historia i kulty, „Archipelag; podróże, wyprawy, odkrycia" 1 (1999), s. 42-43.
  • Australia i Oceania [w:] Wielka historia świata; t I - do 1800 p.n.e., (red.) M. Szulc, Kraków 1999, s. 268-277.
  • Ameryka [w:] Wielka historia świata; t I - do 1800 p.n.e., (red.) M. Szulc, Kraków 1999.

Hasła encyklopedyczne

  • Nowa Wielka Encyklopedia Powszechna, PWN, Warszawa 1996, t. 5, s. 489-491 (hasło: religia).
  • Bogowie, demony, herosi. Leksykon, (red.) Z. Pasek, Kraków 1996 (hasła: aitwary, Alosza Popowicz, Andaj, Auszrine, Autrimpus, Baba Jaga, Bardoyts, beregynie, Biała Bogini, Biała Dama, Białobóg, biesy, Bogini-Matka, boginki, Boruta, Chors, Czarnogłów, Czernobóg, Dadźbóg, Dieva deli, Dievas, Dobrochoczy, Dobrynia Nikitycz, Dodola, Dola, Domowy, dziady, Dziewanna, dziwożony, edzeny, Gabia, Ilja Muromiec, Jarowit, Jumis, Jurasmat, kauki, Kij, Szczek i Choriw, Krak, krasnoludki, Kurke, Lech, Lelum Polelum, leszy, Łada, Łajma, Marzanna, Medine, Meness, Mokosz, nawie, Pan Dzikiej Zwierzyny, Perepłut, Perperuna, Perun, płanetnicy, Podaga, południce, Popiel, Porewit, Porenut i Rujewit, Potnia Theron, Prowe, Rgieł i Siem, Rodz i rodzanice, rusałki, Strzybóg, strzygi, Swarog, Swarożyc, Świętowit, Trygław, ubożęta, upiory, utopce, Wanda, Weles, wilkołaki, wiły, żmije, Żywie).
  • Leksykon miejsc świętych, (red.) Z. Pasek , Kraków 1997 (hasła: Altamira, Arkona, Ayers Rock, Cahokia, Chaco Canyon, Drachenloch, Dume, Gourao, Ife, Jukuita, Karisimbi, Kerenyaga, Kijów, Kilauea, Kumasi, Lascaux, Les Trois Fréres-Tuc d'Audobert, Loove, Marahuaca, Mbanza Ngungu, Michipicoten, Montespan, Motu Nui, Oraibi, Perynia, Pipestone, Raiatea, Romowe, Ślęża, Tuma, Ukewere, Vöhanda, Wainambi, Wankima, Whydah, Wirikuta, Yugo Dogoru).
  • Leksykon miejsc świętych Rzeczypospolitej, (red.) A. Jackowski , Kraków 1998 (hasła: Budziszyn koło Makobód, Chełmska Góra nad Pilicą, Gniezno, Góra Dobrzeszowska, Haćki, Kraków, Krzemionki Opatowskie, Łysa Góra, Otalążka, Płock, Radochowska Jaskinia, Radzikowo Stare, Szczecin, Ślęża, Trzebcz, Trzebiatów, Wisła, Wolin, Wyszogród).
  • Encyklopedia popularna (1-tomowa), Wyd. J. Kluszczyński & S-ka, Kraków 1998 (hasła: ablucja, Bóg, bóstwa, czary, Graal, mana, Manitu, obiata, obrzędy przejścia, ofiara, pierwotne religie, post, przodków kult, praktyki, religia, szamanizm, totemizm).
  • Leksykon zaświatów, (red.) M. Sacha-Piekło , Kraków 1999 (wstęp: s. 20-22, 24-26, 32-38; hasła: Adliwum, Ahpikondia, Aroe, Bralgu i Badu, Bullimach, Dolny Świat, Dom Mitów, Drzewo Kosmiczne, Dsivoa, Etl'bang, Góra Kosmiczna, Górny Świat, Hawaiki, Ile Orun, Kahunia, Katczin Kaiakwi, Kraina Wiecznych Łowów, Läng, Mburotu, Mu-Igala, Mumongi Chokto Bira, Nawie, Oroi, Oś Kosmiczna, Ototolane, Po, Rangi, Sigi Tolo, Un Penger, , Vels, Wyirrewarre, Wyraj).
  • Leksykon religioznawczy, „Przegląd Religioznawczy" 3-4 (1998), hasła: aborygenów religie, alczeringa, Ayers Rock, Baiame, Bundżil, czuringa, Daramulun, inicjacje australijskie, Inticziuma, Karadżi, Kunapipi, Subincyzja, Tęczowy Wąż, totemizm australijski, Wondżiny).
  • Encyklopedia popularna (8 tomowa), wyd. J. Kluszczyński i S-ka, Kraków 2002 (hasła: abaasy, ablucja, Aczakoik, agnuski, Ahsonmutli, Aido-Hwedo. aitwary, ajyy, Ajyysyt, Alahatala, alczeringa, Alhou, Alosza Popowicz, Altdżira, Aluelab, Ałpamysz, Amma, amulet, Anansi, animizm, Arebati, Arsan Duołaj, atua, Auszrine, Autrimpus, Baaj Bajanaj, Baba Jaga, Bajame, Bajagaw, baloma, Batara Guru, bazimu, betyl, beregynie, Białobóg, biesy, Biliku, boginki, Bogoraz-Tan Władimir, Borte Czino Bóg, bóstwa, Burchan Kałdun, Cahokia, Campbell Joseph, Chargi, Chors, Chośadam, Codrignton Robert Henry, Czarnogłów, czary, Czernobóg, czuringa, Dadźbóg, Daramulun, dema, deus otiosus, Dieva deli, Dievas, Dobrynia Nikitycz, Doch, Dodola, Dola, Drachenloch, dziwożony, Dżangar, Dżuok, Ekszeri, emeget, Erlik, Er Sogotoch, Eś, etnologia religii, Etügen, Faro, Frazer James Georg, Geser, Ghaunu, Gluskap, Graal, Hajawata, heros, heros kulturowy, Hewioso, Hina, Hisze, Huweane, Ilja Muromiec, Illapa, Imana, Inmar, Inticziuma, Istota Najwyższa, Ixchel, Jabme akka, jajo kosmiczne, Jarowit, Jemandża, Jen, Jevons Frank Byron, Jumis, Jurasmat, K'aagn, kahausibware, Kaleva, Kalunga, Kałtasz Ekwa, kamuj, kanibalizm, Karei, Katonda, kauki, Keremet, Khmvum, Kij, Szczek i Choriw, kimbangizm, Kimbangu Szymon, Kinharingan, Kobłanddy Batyr, Kon Tiki Wirakocza, krasnoludki, Kugu jama, Kugurak, Kujkil, kula, kulty cargo, Kunapipi, Kunamnggur, Kurdalagon, Kurke, Kwoth, lang Andrew, Lech, legenda, Lelum Polelum, Leszy, leza, Loa, Loove, Lug, Łajma, Mael Duin, magia, Maira-Monan, Makumba, Mama Quilla, Mana, manaizm, Manitu, Maui, Mawu-Lisa, Mbanza Ngungu, megality, Meness, menhiry, mit, mitologia, mitoznawstwo, mokosz, morfologia świętości, Morgan Le Fay, Motu Nui, Mula Dżadi, Mulungu, Mungan-ngaua, Musso Koroni, Mwindo, Nartowie, nawie, New Grange, Ngaa, Ngai, Njame, Nommo, Nuadu, Num, Numi Torum, Nzambi, Obatala, obiata, obrzędy przejścia, ofiara, Ogun, Olorun, ongony, Oraibi, orenda, orisza, 'Oro, Orunmila, Papa, pejotyzm, Pele, Pemba, Perceval, Perepłut, Perkun, Perperuna, Perun, Perynia, pierwotne religie, Pipestone, Piuche, płanetnicy, Podaga, południce, Popiel, Porewit, Porenut i Rujewit, post, praktyki religijne, pramonoteizm, preanizmizm, Prowe, prymicja, przodków kult, Ptak Gromu, Puluga, Puszkaitis, Radin Paul, Raiatea, Rangi, rata, religia, Rgieł i Siem, Rhiannon, Rod i rodzanice, Romowe, Rongo, Saule, Scathach, Sedna, Sila, smok, Sosłan, Sowij, Stonehenge, Strzybóg, Sundżaata, Swarog, Swarożyc, szaman, szamanizm, Szango, Szkaj, Świętowit, tabu, Tagaro, Tam Apo, tambaran, Tane, Tangaroa, taranis, tarantyzm, Tawiskaron i Tioskeha, Teljawelis, Tenamtongyn, Tengri, Tęczowy Wąż, thursy, Tore, tonrak, totemizm, trickster, Trygław, Tu, Tuc d'Audobert, Tudava, Tuma, ubożeta, Ukewere, Ulgen, Ułuu Tojon, upiory, uroczysko, Urüng Ajyy Tojon, Usini, utopce, voodoo, Wolund, Wainambi, Wakan Tanka, Wankima, Wejopatis, Weles, Velnias, Whydach, wiły, Wirikuta, Wisakedżak, wodun, wondżiny, Wunekau, Yaya, Ylynda Kotta, Żemyna, żmije, Żworune, Żywia).
  • Religia. Encyklopedia PWN, (red.) T. Gadacz, B. Milerski  t. 1-9, Warszawa 2001-2003 (hasła: ablucja, alczeringa, antropofagia, antropologia religii, Australii religie (plemienne), Baiame bliźniacy, Bobbi-Bobbi, Bogini-Dziewica, Bogini-Matka, bóstwa, Budziszyn, Bundżil, Burchan Kałdun, byk i krowa, Cahokia, Chaco Canyon, chaos, czarownik, człowiek, czuringa, deifikacja, Dema, deus otiosus, Eliade Mircea, etnologia religii, ewolucjonizm, fetyszyzm, Frazer James G., gobliny, Gourao, Hawaiki, hierofania, hierogamia, Jenisej, Jukuita, Kerenyaga, Kilauea kruk, kukurydza, kult, kult przodków, kulty agrarne, kulty płodności, Lapończyków religia, maska, melanezji religie, Mikronezji religie rodzime, millenaryzm, niedźwiedź, ofiara, Oraibi, pająk, pochówek, Polinezji religie, politeizm, preanimizm, religia a mitologia, religie plemienne, Słowian religie, szamanizm).
  • Encyklopedia Powszechna PWN (1-tomowa), Warszawa 2001 (hasło: księgi święte).
  • Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 2004- (hasła: Aborygenów religie, ablucja, alczera, animatyzm, antropofagia, antropologia religijna, archetyp, asceza, bóstwo, Bogini-Matka, chaos, czarownik, deifikacja, desakralizacja, deus otiosus, Eliade Mircea, ewolucjonizm, fenomenologia religii, hierofania, hierogamia, inicjacja, księgi święte, kult, kulty agrarne, kult przodków, kulty płodności, kulty uraniczne, kulty ognia, Melanezji religie, millenaryzm, ofiara, ołtarz, Polinezji religie, politeizm, plemienne religie).
  • Encyklopedia Katolicka, t. 9; Lublin 2002 (hasła: kosmogonia religijna, kosmogonia).